English

Kate Raworth’s lessen voor Doughnut-denken

'Ik ben niet tegen groei, maar niks groeit voor eeuwig'

De donut verandert wereldwijd in een duurzaam icoon dankzij Oxford-econome Kate Raworth. In haar revolutionaire boek De Donuteconomie presenteert ze een nieuw alternatief voor het huidige economisch systeem en maakt ze korte metten met achterhaalde economische ideeën. Tijdens haar bezoek aan Nederland deelde Kate Raworth haar visie niet alleen met de Tweede Kamer, the School Of Life haalde haar op 20 juni ook naar Circl voor een masterclass: The limits to growth.

Met één vraag zorgde Kate al flink voor gesprekstof in de volle zaal. Die nieuwsgierige, open houding had ze al jonge studente. Gaten in de ozonlaag, het broeikaseffect, Raworth trok het zich en was vastbesloten de wereld op een positieve manier te veranderen. Een studie economie zou haar de tools geven. Na vier jaar stopte ze toen ze besefte dat ze andere, rijkere taal nodig had om mondiale problemen op te lossen. Raworth verruilde de schoolbanken voor een leven in de bossen met ‘barefoot’ ondernemers en werkte voor OXFAM, de Verenigde Naties en Oxford University. Of zoals ze zelf omschrijft; ‘Als ik terug kijk op mijn carrière zie ik vooral veel slechte kapsels en heb ik mijn focus verlegt van economic development naar human development.

Tijd om het verhaal te herschrijven
Het standaard plaatje over economie, wat alle studenten voorgeschoteld krijgen, is een rechtlijnig model van vraag en aanbod. Een weergave van een continue flow van geld tussen huishoudens en bedrijven, gebaseerd op neoliberale concepten bedacht door blanke, welvarende mannen in de 20ste eeuw. Kate gelooft niet in deze te simplistische weergave van de werkelijkheid, waarin factoren zoals energie, materialen en onbetaalde zorgtaken niet worden meegenomen. Raworth wilde dingen zichtbaar maken en verdiepte zich in ecologische en feministische visie op economie en vond ideeën die veel meer klopte. In haar boek pleit Raworth voor een rijker model, Doughnut Economics, waarin we onze afhankelijkheid van de aarde mee te nemen. ‘We kunnen onze planeet niet externaliseren.’

Kompas voor groei in de 21ste eeuw – Het Doughnut model
Kate: De grootste uitdaging van onze eeuw is om tegemoet te komen aan de behoeften van de mensheid binnen de grenzen van de aarde. In andere woorden, ieder mens heeft recht op de essentiële levensbehoeftes (van voedsel, huisvesting, politieke stem tot gezondheidszorg), terwijl we er tegelijkertijd voor moeten zorgen dat we niet voorbij schieten aan de levensondersteunende systemen van de aarde. Wij zien iets wat vorige generaties niet zien en alleen wij hebben de kans om het tij te keren. De Doughnut van sociale en planetaire grenzen is een kompas voor ondernemen in de 21ste eeuw.

Wat betekent dit voor het bedrijfsleven?
Kate laat het publiek een plaatje zien van de eerste donut vergadertafel in Hong Kong. De eerste vraag die je jezelf moet stellen als organisatie aan deze tafel: Wat is de impact van onze manier van zakendoen? Ondermijnt het de mensheid of helpt het mensen juist naar de binnenkant van de donut bewegen waar essentiële levensbehoeften worden vervuld? Kate geeft tijdens de masterclass een aantal denkrichtingen mee die het Doughnut Economics-denken verder te brengen in het bedrijfsleven:

Stap 1: Creëren om te regenereren
Kate: Al 200 jaar zijn industriële activiteiten degeneratief: we onttrekken materialen van de aarde, gebruiken ze en gooien het weg: take, make, use, lose. In de Doughnut Economics gaan we naar modellen die regeneratief zijn qua ontwerp en binnen onze planetaire grenzen blijven. Voorbeelden hiervan zijn modulaire producten die makkelijk te repareren zijn (Fairphone), modellen waarin gebruik centraal staat in plaats van bezit, afval omzetten in waarde of zelfs voedsel of open source hardware.

‘Waste is a resource in the wrong place’

Er zijn al organisaties die volgens een regeneratief model werken, zoals Houdini Sportswear. Zij hergebruiken natuurlijke vezels en maken kleding van biodegradable stoffen die ook nog traceerbaar zijn. Ook in open source hardware liggen veel kansen.

Stap 2: Distributief design
Zonnepanelen, windmolens, ze zorgen niet alleen voor schone energie maar leveren de eigenaren ook verdiensten op. Een distributief model zorgt voor meer gelijkheid onder degenen die het co-creëren. In productieketens zit vaak de meeste waarde in de laatste schakels en is de winst oneerlijk verdeeld, denk aan cacao boeren die een te lage prijs krijgen. Ook eigenaarschap onder medewerkers is belangrijk, bij bedrijf John Lewis zijn aandeelhouders de medewerkers. We zitten vaak vast in extractive thinking; hoe veel financiële waarde kunnen we onttrekken? In regeneratieve organisatie gaat het over de voordelen die je kunt creëren in die manier waarop je je organisatie ontwerp.

Stap 3: Inzicht in organisatiekenmerken
Kate: De afgelopen jaren zag ik bedrijven heel verschillend reageren op het Doughnut Model. De vijf meest voorkomende reacties zijn samen te vatten in Not-Do-List: Do Nothing, Do what pays, Do your fair share, Do mission zero of Do the Doughnut. De centrale vraag is natuurlijk wat bepaalt hoever organisaties langs deze to-do lijst kunnen gaan en echt transformatie kunnen realiseren. Waarom lijken sommige bedrijven nog steeds te worden gedreven door de vraag uit de vorige eeuw – ‘Hoeveel financiële waarde kunnen we hieruit halen?’ – terwijl anderen zich richten op de veel grotere zoektocht van deze eeuw – ‘Hoeveel voordelen kunnen we creëren voor de maatschappij en de levende wereld?

Om dit te begrijpen identificeerde bedrijfspsychologe- en analist Marjorie Kelly vijf belangrijke ontwerpkenmerken die bepalend zijn voor wat een organisatie kan doen én wat het kan zijn in de wereld.

Kenmerken van organisaties zijn bepalend 

  • Purpose: Hoe draag je als organisatie bij aan een hoger doel? En wat zijn de kpi’s en meetinstrumenten waarop je wordt getoetst?
  • Governance: Hoe wordt je als bedrijf geregeerd? Wat zijn bijvoorbeeld de statistieken die worden gebruikt om de prestaties van bedrijven en werknemers te beoordelen? Een sterke focus op omzet, marktaandeel en winstmarges bijvoorbeeld, verdringt waarschijnlijk lange-termijn-transformatie.
  • Ownership: Bij wie ligt het eigenaarschap? Zijn er aandeelhouders die puur focussen op winstmaximalisatie? Bij wie het eigenaarschap ligt, beïnvloedt in grote mate de manier waarop je gevormd bent als organisatie.
  • Networks: wat is het netwerk van je organisatie? Wie zijn je klanten, leveranciers en bondgenoten voor verandering? Zijn ze op de hoogte van de bedrijfswaarden en -doel, of zitten ze gevangen in een bedrijfscultuur die tegen hen werkt? En hoe kun je die relaties omdraaien?
  • Finance – Heeft de finance afdeling die laatste eeuw focus op hoge en snelle financiële opbrengsten, of investeren ze in sociale en ecologische voordelen samen met een eerlijk financieel rendement?

Samengevat onthullen deze vijf organisatie-eigenschappen waarom sommige bedrijven kunnen helpen om de mensheid in de donut te brengen, terwijl anderen er nog steeds van profiteren door groepen mensen eruit te duwen.

Het idee dat financiën onfeilbaar zijn en onze mechanische relatie met de aarde zijn de gevolgen van beïnvloeding. Maar we kunnen ook zelf het roer omgooien en het ontwerp van ons systeem veranderen. Alles is ontworpen, van geld tot gedrag. Kate Raworth heeft al verschillende internationale regeringen achter zich en het Doughnut model is ook nauw verwant aan de breed gedragen Sustainable Development Goals. Haar missie: Human prosperity and flourishing web of life! Are you in?

Notificatie:
AdBlocker gedetecteerd.
Door het gebruik maken van dit soort software, kan de website minder goed tot slecht functioneren.